Vreugde: de meest kwetsbare emotie die we kennen
Vreugde voelt licht, sprankelend en moeiteloos. Toch vinden veel mensen het verrassend moeilijk om écht te genieten van de mooie momenten in het leven. Waarom is dat? En wat hebben kwetsbaarheid, je zenuwstelsel en dankbaarheid daarmee te maken? In deze blog ontdek je waarom vreugde misschien wel de meest bijzondere emotie is die we kennen.
Whitney Houston
Ik was een jaar of veertien toen ik op een prachtige herfstdag met mijn walkman op door de straat fietste. Whitney Houston in mijn oren, de warme middagzon op mijn gezicht en de bomen die kleurden in goud, oranje en rood.
Er gebeurde eigenlijk helemaal niets.
En toch gebeurde er alles.
Ik voelde me intens gelukkig. Niet omdat er iets bijzonders was gebeurd, maar omdat ik volledig opging in het moment. Alsof de vreugde door mijn aderen naar iedere vezel van mijn lichaam stroomde. Het voelde alsof ik uit elkaar kon barsten van geluk.
Pas veel later begreep ik hoe bijzonder dat eigenlijk was. Want echte vreugde is misschien wel één van de mooiste én meest kwetsbare ervaringen die we als mens kunnen hebben.
Wat is vreugde
Vreugde is een van onze basisemoties. Ze ontstaat wanneer we ons verbonden voelen met onszelf, met anderen of met iets wat voor ons werkelijk betekenis heeft. Het is de emotie die je laat voelen: dit klopt.
Misschien herken je het als een gevoel van lichtheid, warmte of ruimte. Je glimlacht vanzelf, je adem stroomt vrijer en je voelt je levendig. Niet voor niets maakt je lichaam tijdens moment van vreugde stoffen aan als dopamine, serotonine, endorfine en oxytocine. Ze dragen bij aan ontspanning, verbinding en welzijn.
Vreugde geeft richting. Ze laat je voelen waar je hart van opengaat en wat werkelijk belangrijk voor je is. En misschien is dat wel haar mooiste eigenschap: wanneer je vreugde deelt, wordt ze vaak alleen maar groter.
Plezier of vreugde?
We gebruiken de woorden vaak door elkaar, maar de Britse schrijfster Zadie Smith maakt een mooi onderscheid.
Plezier ervaren we bijna dagelijks. Een lekkere maaltijd, een grappige film of een gezellige avond met vrienden kan veel plezier geven.
Vreugde gaat een laag dieper. Ze overvalt je. Ze raakt iets wezenlijks.
Ze kan je overkomen wanneer je voor het eerst je pasgeboren kindje vasthoudt, wanneer muziek je onverwacht diep ontroert of wanneer je ineens stilvalt bij een adembenemende zonsondergang.
Op zulke momenten lijkt de tijd even stil te staan.
En misschien voel je zelfs tranen opkomen.
Niet van verdriet, maar omdat je hart zich helemaal opent voor het leven.
Waarom is vreugde de meest kwetsbare emotie
Dat klinkt misschien vreemd.
We denken vaak dat verdriet, angst of schaamte onze meest kwetsbare emoties zijn. Toch kwam onderzoeker Brené Brown, na jarenlang onderzoek naar moed en kwetsbaarheid, tot een verrassende conclusie.
Niet verdriet, niet angst, maar vreugde blijkt de emotie te zijn waarbij mensen zich het meest kwetsbaar voelen.
Waarom?
Omdat vreugde ons laat voelen hoeveel iets voor ons betekent. Op het moment dat je je hart helemaal opent voor een geliefde, een kind of een prachtig moment, besef je tegelijkertijd dat je het ook kunt verliezen.
Juist dát maakt vreugde zo kwetsbaar.
Niet omdat er iets mis is met vreugde.
Maar omdat ze ons uitnodigt om voluit ja te zeggen tegen iets waarvan we weten dat het niet voor altijd blijft.
Misschien is dat wel de prijs van echt leven. Dat we alleen intens kunnen genieten wanneer we ook bereid zijn geraakt te worden. En toch kiezen veel mensen er onbewust voor om hun vreugde een beetje af te remmen.
Niet omdat ze niet gelukkig willen zijn. Maar omdat ze bang zijn voor de pijn die ooit zou kunnen volgen.
Waarom we dat doen, heeft alles te maken met de manier waarop ons zenuwstelsel is ontworpen.
Je zenuwstelsel kiest voor veiligheid
Waarom remmen we vreugde soms onbewust af?
Het antwoord ligt voor een groot deel in ons autonome zenuwstelsel. De belangrijkste taak van je zenuwstelsel is namelijk niet om je gelukkig te maken, maar om je veilig te houden. De hele dag door scant het onbewust je omgeving op signalen van gevaar of veiligheid. Heb je in je leven ervaren dat mooie momenten werden gevolgd door verlies, kritiek of teleurstelling? Dan kan je zenuwstelsel geluk onbewust gaan verbinden met kwetsbaarheid.
Onderzoeker Brené Brown noemt dit dress rehearsing tragedy: alvast oefenen voor een mogelijke teleurstelling. Niet omdat we negatief zijn, maar omdat ons systeem denkt dat het ons daarmee beschermt.
Het mooie is: wat je zenuwstelsel heeft geleerd, kan het ook weer opnieuw leren.
Vreugde vraagt geen perfect leven
Een belangrijke sleutel daarbij is dankbaarheid. Brown ontdekte dat mensen die veel vreugde ervaren, niet per se een gemakkelijker leven hebben. Ze staan wél bewust stil bij de mooie momenten die er zijn. Niet om moeilijke gevoelens weg te drukken, maar om het goede volledig binnen te laten. Dankbaarheid zegt niet: “Alles is goed.” Ze zegt: “Dit moment is waardevol.”
Dat betekent ook dat vreugde geen perfect leven vraagt. Ze kan moeiteloos naast verdriet bestaan. Je kunt midden in een moeilijke periode geraakt worden door een zonsondergang, lachen om een kind of ontroerd raken door een lied. Juist omdat je ook de pijn durft te voelen, kan je hart zich openen voor vreugde.
Misschien hoef te daarom niet op zoek naar méér geluk. Misschien mag je jezelf vaker afvragen: “Waar voelde ik vandaag een sprankje vreugde?”
Blijf daar dan heel even bij. Voel de warmte, de glimlach of de rust opnieuw. Zo leert je zenuwstelsel stap voor stap dat het veilig is om te genieten.
Vreugde is geen bestemming die je bereikt wanneer alles eindelijk perfect is.
Ze ontstaat in de kleine momenten waarop je volledig aanwezig bent.
Een diepe ademhaling.
Een open hart.
En de moed om, ondanks alle onzekerheid, voluit ja te zeggen tegen het leven.
