Liefde - van verlangen naar verbinding
Wat is liefde eigenlijk?
We zoeken haar in relaties, vriendschap en verbinding, terwijl liefde misschien veel dichterbij is dan we denken. Ontdek wat verliefdheid, hechting en zelfliefde met elkaar te maken hebben, en waarom echte liefde ook begint bij jezelf.
Liefde
Misschien is er geen emotie waar zoveel over geschreven, gezongen en gedroomd wordt. We zoeken haar, verliezen haar, verlangen ernaar en soms beschermen we ons er juist tegen.
We zeggen dat we van onze partner houden, van onze kinderen, familie en vrienden. Maar ook van onze hond, muziek, reizen, ons werk of een plek waar we graag zijn.
Toch bedoelen we niet iedere keer hetzelfde wanneer we het woord liefde gebruiken.
Wat wat is liefde eigenlijk?
Liefde zonder voorwaarden
Het moment waarop ik na een lange en pijnlijke bevalling ons eerste kind in mijn armen kreeg, staat voor altijd in mijn geheugen gegrift.
De liefde die ik toen voelde was overweldigend.
Dat kleine mensje hoefde niets te bewijzen. Niets te presteren. Hij hoefde niet aardig, succesvol of behulpzaam te zijn. Hij hoefde alleen maar te bestaan.
Bij ons tweede kind gebeurde precies hetzelfde.
Misschien komen we op zulke momenten heel dichtbij een vorm van liefde die we later in ons leven vaak weer proberen terug te vinden: liefde zonder voorwaarden.
Van onvoorwaardelijke naar voorwaardelijke liefde
Als kind zijn we afhankelijk van anderen voor veiligheid, verzorging en verbinding. Daardoor leren we heel goed aanvoelen wat nodig is om die verbinding te behouden.
Misschien werd je geprezen wanneer je goed presteerde. Was er meer rust wanneer je niet te veel aandacht vroeg. Werd boosheid niet gewaardeerd of merkte je dat verdriet ongemakkelijk was voor anderen.
Een kind denkt dan niet bewust: ik moet me aanpassen om liefde te krijgen.
Het past zich gewoon aan.
Zo kunnen overtuigingen ontstaan als:
Als ik goed mijn best doe, ben ik waardevol.
Als ik voor anderen zorg, vinden ze mij lief.
Als ik geen problemen veroorzaak, hoor ik erbij.
Als ik mezelf aanpas, raak ik de ander niet kwijt.
Wat ooit hielp om verbinding te behouden, kan later een patroon worden waarin je jezelf steeds een beetje verlaat.
Wat is liefde?
Liefde wordt vaak in één adem genoemd met verliefdheid, maar ze zijn niet hetzelfde.
Verliefdheid is intens. Je wilt bij iemand zijn, denkt voortdurend aan diegene en kunt letterlijk vlinders in je buik voelen.
Liefde is meestal rustiger.
Ze groeit wanneer we iemand werkelijk leren kennen. Wanneer naast aantrekkingskracht ook vertrouwen, intimiteit en verbondenheid ontstaan.
Psycholoog Robert Sternberg beschreef romantische liefde aan de hand van drie elementen: passie, intimiteit en toewijding.
Passie is de aantrekkingskracht en het verlangen. Intimiteit gaat over emotionele nabijheid, vertrouwen en jezelf durven laten zien. Toewijding betekent dat je besluit om zorg te dragen voor je relatie.
De verhouding tussen die drie kan gedurende een relatie veranderen.
Dat betekent niet automatisch dat de liefde verdwenen is. Soms is ze juist verdiept.
Je brein is verliefd
Dat heerlijke, bijna verslavende gevoel van verliefdheid ontstaat niet alleen in je hart. Je brein doet volop mee.
Onder andere dopamine speelt een belangrijke rol in het beloningssysteem. De aanwezigheid, aandacht of zelfs een berichtje van degene op wie je verliefd bent, kan daardoor enorm prettig voelen.
Tegelijkertijd kunnen veranderingen in onder andere serotonine mede verklaren waarom je gedachten zo sterk om die ene persoon kunnen draaien.
Later verandert die chemische storm meestal.
Stoffen als oxytocine en vasopressine worden geassocieerd met hechting, vertrouwen en langdurige verbondenheid.
De eerste heftigheid kan daardoor plaatsmaken voor iets anders:
veiligheid.
En misschien onderschatten we die vorm van liefde soms, juist omdat ze minder spectaculair voelt.
Liefde en je zenuwstelsel
Liefde is namelijk niet alleen iets wat je denkt of voelt. Je lichaam doet mee.
Wanneer je je veilig en verbonden voelt met iemand, kan je zenuwstelsel verzachten. Je ademhaling wordt rustiger, je gezicht ontspant, je stem verandert en nabijheid voelt prettig.
Je hoeft even niet op je hoede te zijn.
Maar liefde kan ook precies het tegenovergestelde oproepen.
Want om werkelijk verbinding aan te gaan, moet je iemand dichtbij laten komen.
En dat maakt kwetsbaar.
Waarom liefde soms spannend is
Hoe gemakkelijk je iemand dichtbij laat komen, hangt onder andere samen met wat je eerder hebt geleerd over verbinding.
Wanneer nabijheid vroeger overwegend veilig en voorspelbaar was, kan het later gemakkelijker zijn om anderen te vertrouwen.
Maar wanneer liefde samengaat met afwijzing, onvoorspelbaarheid, emotionele afwezigheid of het gevoel dat je jezelf moest aanpassen, kan je zenuwstelsel andere lessen hebben geleerd.
De één zoekt dan voortdurend bevestiging:
Hou je nog wel van me?
Waarom reageer je niet?
Heb ik iets verkeerd gedaan?
Een ander doet juist het tegenovergestelde.
Zodra iemand te dichtbij komt, ontstaat behoefte aan afstand. Gevoelens worden gerationaliseerd, kwetsbaarheid voelt ongemakkelijk of onafhankelijkheid wordt heel belangrijk.
Dat betekent niet dat iemand niet kan liefhebben.
Het zenuwstelsel probeert vooral te voorkomen dat oude pijn opnieuw wordt gevoeld.
We zoeken soms bij de ander wat we zelf missen
En daar wordt liefde interessant.
Want hoeveel van wat wij liefde noemen, is werkelijk liefde?
En hoeveel is verlangen naar bevestiging, veiligheid, erkenning of gezien worden?
Soms verwachten we onbewust dat een partner alsnog geeft wat we vroeger gemist hebben.
Zie mij.
Kies mij.
Stel me gerust.
Laat mij voelen dat ik goed genoeg ben.
Dat verlangen is heel menselijk.
Maar het wordt zwaar wanneer één persoon verantwoordelijk wordt voor jouw gevoel van waarde of veiligheid.
Geen partner kan voortdurend bewijzen dat jij goed genoeg bent.
Zelfliefde is geen narcisme
Misschien roept het woord zelfliefde weerstand op.
Alsof je iedere ochtend voor de spiegel moet staan en jezelf fantastisch moet vinden.
Maar zelfliefde is iets anders dan narcisme of jezelf belangrijker vinden dan anderen.
Zelfliefde betekent dat je jezelf niet voortdurend verlaat om verbinding met anderen te behouden.
Het betekent bijvoorbeeld:
- je grenzen voelen en repecteren;
- rust nemen wanneer je moe bent;
- je emoties niet onmiddellijk wegdrukken;
- vriendelijker tegen jezelf spreken;
- en jezelf serieus nemen wanneer iets niet goed voelt.
Maar ook verantwoordelijkheid nemen wanneer jij iemand pijn doet.
Zelfliefde is dus niet:
ik kies altijd voor mezelf.
Het is:
ik blijf ook bij mezelf terwijl ik van jou houd.
Voorwaardelijke en onvoorwaardelijke liefde
Aardse liefde is bijna altijd verweven met voorwaarden en grenzen.
En dat is niet verkeerd.
Een gezonde relatie betekent niet dat je alles moet accepteren omdat je onvoorwaardelijk van iemand houdt.
Je kunt van iemand houden én nee zeggen.
Van iemand houden én afstand nemen.
Van iemand houden én besluiten dat een relatie niet langer goed voor je is.
Onvoorwaardelijke liefde betekent niet grenzeloosheid.
Een andere vorm van liefde
Daarnaast geloof ik dat er een diepere laag bestaat.
Je kunt haar universele liefde noemen, goddelijke liefde, levensenergie of Bron.
De naam is minder belangrijk dan wat ermee bedoeld wordt.
Een liefde die niet ontstaat omdat iemand aan bepaalde voorwaarden voldoet.
Je kunt er soms onverwachts iets van ervaren.
Wanneer je naar een pasgeboren kindje kijkt. Naar de eerste bloemen in het voorjaar. Wanneer een onbekende een ander helpt. In muziek. In de natuur. In stilte.
Even is er niets nodig.
Alleen aanwezigheid.
Rumi schreef:
“Liefde is het huis van God en jij leeft in dat huis.”
Misschien raakt die zin mij omdat hij liefde omdraait.
We denken vaak dat we liefde moeten vinden.
Maar wat als liefde niet alleen iets is wat je krijgt?
Wat als ze ook iets is wat al in jou aanwezig is?
Je hoeft niet eerst iemand anders te worden
Veel mensen zijn jarenlang bezig een betere versie van zichzelf te worden.
Rustiger. Slanker. Succesvoller. Minder gevoelig. Minder boos.
Minder onzeker. Meer ontspannen.
En ergens daarachter kan een oude overtuiging zitten:
als ik eindelijk goed genoeg ben, kan ik van mezelf houden.
Maar misschien werkt het precies andersom.
Misschien begint verandering niet met jezelf afwijzen, maar met durven kijken naar wat er werkelijk is.
Ook naar je angst. Je boosheid. Je verdriet. Je patronen.
De delen waarvan je ooit hebt geleerd dat ze niet welkom waren.
Niet alles hoeft opgelost te worden voordat het liefde mag ontvangen.
Liefde is blijven
Echte liefde is niet alleen romantiek.
Ze zit in zien en gezien worden. In geven én ontvangen.
In kwetsbaarheid, eerlijkheid en begrenzing.
Soms betekent liefde vasthouden.
Soms loslaten.
Soms spreken.
Soms alleen maar naast iemand zitten.
En misschien is liefde uiteindelijk ook dit:
dat je niet meer voortdurend buiten jezelf hoeft te zoeken naar iemand die je vertelt dat je goed genoeg bent.
Dat je steeds iets vaker kunt terugkeren naar die plek in jezelf waar je niets hoeft te bewijzen. De plek waar je kunt voelen:
ik ben hier.
Ik hoef mezelf niet te verlaten om geliefd te worden.
En vanuit die plek kan liefde gaan stromen.
Naar jezelf.
Naar de ander.
En naar het leven.
